System szkolenia kandydatów na kierowców – jest gorzej, niż źle – ocenia NIK

11.09.2023

W dniu dzisiejszym Najwyższa Izba Kontroli opublikowała oczekiwany raport pt. Informacja o wynikach kontroli SYSTEM SZKOLENIA KANDYDATÓW NA KIEROWCÓW. Opinia, w której tle mamy przecież poziom bezpieczeństwa ruchu drogowego - smutna, a nawet miażdżąca - cytujemy:- W Polsce w zasadzie nie istnieje spójny system szkolenia i egzaminowania przyszłych kierowców. Obowiązujące regulacje prawne oraz działania właściwych organów administracji publicznej, w tym Ministra Infrastruktury, nie zapewniały przygotowania kandydatów na kierowców do bezpiecznego poruszania się po drogach. Wniosek podstawowy - konieczne pilne zmiany. I tu zostały one zaadresowane do: Ministerstwa Cyfryzacji, Ministerstwa Infrastruktury, do starostów.

Zdiagnozowane problemy. Na 226 stronach zdiagnozowano problemy odnoszące się do każdego etapu systemu szkolenia jak wymieniono: jakości samych kursów, pracy instruktorów, w działalności WORD-ów oraz pracy egzaminatorów. Choć wyniki raportu z kontroli NIK ujawnio

ne zostały dziś w przestrzeni medialnej już w lipcu pojawiało się wiele jego opinii. Wskazywano na błędne pytania egzaminacyjne; szkolenia „pod egzamin”; niską jakość kadr szkoleniowców itd. Czytamy: - Analiza obowiązujących programów szkolenia, kursów i warsztatów oraz warunków, trybu, zakresu i zasad przebiegu egzaminów wykazała istotne braki oraz niespójności, czego skutkiem są niezadowalające efekty nauczania. W ocenie NIK szkolenie kandydatów na kierowców jest ukierunkowane na uzyskiwanie pozytywnych wyników egzaminów, a nie na nabycie odpowiedniego poziomu wiedzy, umiejętności i w szczególności zachowań, które gwarantowałyby bezpieczne i odpowiedzialne kierowanie pojazdami przez te osoby.

Autorzy dokumentu przywołują zapisany ustawowo okres próbny dla młodych kierowców, czy jazdę z osobą towarzyszącą, które od stycznia 2013 r. nie zostały wdrożone nadal (terminy wejścia w życie wielokrotnie przekładana). Dla porównania kraje, który wprowadziły to rozwiązanie odnotowały spadek wypadków z udziałem młodych kierowców nawet o… 50%.

NIK dokonał szczegółowej analizy w oparciu o którą wskazuje m.inn. na (cytujemy fragmenty):

- programy szkoleń dla kandydatów na kierowców, jak również instruktorów oraz egzaminatorów nie zawierają charakterystyk absolwenta poszczególnych rodzajów kursów;

- zbyt ogólne programy szkoleń oraz zajęć praktycznych;

- w programach nie ma określonych zagadnień stanowiących osobny przedmiot zajęć teoretycznych i ćwiczeń w zakresie udzielania pierwszej pomocy;

- obowiązujące programy szkoleń są jedynie literalnym przepisaniem programów egzaminacyjnych (lub odwrotnie) bez jakiegokolwiek odniesienia do zasad dydaktyki;

- od kursanta oczekuje się wyłącznie pamięciowego opanowywania treści teoretycznych, ale nie kształtuje właściwych postaw przyszłego kierowcy. Konsekwencją tego jest przygotowywanie kandydatów wyłącznie do posiadania umiejętności zdania egzaminu;

- brak w programach szkoleń (oraz w programach egzaminów) tematyki dedykowanej wiedzy, umiejętnościom i zachowaniom kierowców samochodów ciężarowych o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 t. Jest to o tyle ważne, że inaczej się prowadzi samochód osobowy, a inaczej kamper lub samochód dostawczy;

- w 2016 r. uchylono przepisy nakazujące pisemne potwierdzenie przez instruktora prowadzącego szkolenie osiągnięcia celów szkoleń. Tym samym prowadzący szkolenie nie ponosi odpowiedzialności za rzetelne przygotowanie kandydata do egzaminu państwowego. Potwierdza ten stan porównanie niskich wskaźników zdawalności egzaminów państwowych oraz wielokrotne przystępowanie do egzaminów z pozytywnymi wynikami podczas egzaminów wewnętrznych w OSK;

- zniesiono obowiązek posiadania przez instruktorów minimum średniego wykształcenia, co więcej zgodne z przepisami instruktorem może zostać osoba, która posiada prawo jazdy od zaledwie dwóch lat;

- brak jednoznacznego określenia struktury testu egzaminacyjnego skutkuje dowolnością, uznaniowością oraz brakiem odpowiedzialności za konkretne pytania tworzące jednostkowe testy egzaminacyjne, niewystandaryzowane w części odnoszącej się do treści, formy i znaczenia dla brd;

- błędy w pytaniach egzaminacyjnych. Minister nie zapewnił rzetelnego nadzoru nad Komisją do spraw weryfikacji i rekomendacji pytań egzaminacyjnych, czego skutkiem było dopuszczenie do stosowania pytań egzaminacyjnych nieprawidłowo sformułowanych oraz niezgodnych z obowiązującym stanem prawnym.

- obniżenie standardów przeprowadzania egzaminów. Na przestrzeni ponad 30 lat dochodzi do stopniowego obniżenia standardów przeprowadzania egzaminów;

- przeprowadzanie egzaminów państwowych na prawo jazdy w ośrodkach zlokalizowanych w małych miejscowościach nie pozwala na zachowanie jednolitych standardów przy ocenie umiejętności zdających;

- negatywny wpływ braku regulacji w zakresie wielokrotności podejść do egzaminów, szczególnie w tym samym dniu;

- niekorzystna tendencja komercjalizowania procesu egzaminowania kandydatów na kierowców, przejawiającego się w konkurowaniu ośrodków egzaminowania o przystępujących do egzaminów, w celu zwiększenia zysków.

Itd. W raporcie wskazano na wiele sytuacji nieprawidłowych w word-ach, w nadzorze nad prowadzeniem szkoleń i egzaminów. Itd. W konkluzji podkreślono, iż do dnia zakończenia kontroli nie wdrożono w pełni funkcjonalności CEK, co miało bezpośrednie przełożenie na sprawność i efektywność działań organów nadzoru.

Wnioski kontroli. Wniosek generalny raportu NIK brzmi: „W ocenie NIK konieczne są pilne zmiany w całym systemie szkolenia, tym bardziej w obliczu rosnących społecznych i ekonomicznych kosztów jednostkowych wypadków i kolizji drogowych, które sięgają rocznie ponad 39 mld zł.

Najważniejsze wnioski zaadresowane do:

- Ministra Cyfryzacji o: wdrożenie funkcjonalności CEK, które pozwoli starostom i marszałkom województw na typowanie OSK oraz WORD do kontroli ich działalności;

- Ministra Infrastruktury o: zmianę finansowania WORD w celu uniezależnienia działalności ośrodków od dodatkowych wpływów z egzaminów poprawkowych oraz przegląd lokalizacji WORD; dokonanie analizy zasadności dalszego funkcjonowania jednostek terenowych WORD utworzonych po 2013 r. w miejscowościach, w których nie można zapewnić wystandaryzowanych warunków do przeprowadzenia części praktycznej egzaminu państwowego; niezwłoczne wdrożenie niektórych obowiązków dotyczących okresu próbnego, określonych w ustawie o kierujących pojazdami, niezależnie od uruchomienia narzędzi technicznych w CEK; rozważenie przekazania kompetencji tworzenia i weryfikacji pytań egzaminacyjnych do Instytutu Transportu Samochodowego; wprowadzenie rozwiązań uniemożliwiających powtórne przystąpienie do egzaminu państwowego na prawo jazdy w dniu, w którym wynik egzaminu był negatywny; określenie okresu ważności egzaminów teoretycznych dla kandydatów na kierowców; ograniczenie możliwości składania egzaminów poprawkowych poprzez wprowadzenie limitu podejść odpowiednio do części teoretycznej oraz do części praktycznej, a także wprowadzenie konieczności odbycia dodatkowego przeszkolenia, po wyczerpaniu tego limitu; wprowadzenie obowiązku przystąpienia do egzaminu państwowego w WORD najbliższym siedzibie OSK, w którym był uzyskany pozytywny wynik egzaminu wewnętrznego; pisemne poświadczanie przez instruktora prowadzącego szkolenie danej osoby faktycznego posiadania przez tę osobę wiedzy i umiejętności oraz uznania tej osoby za przygotowaną do przystąpienia do egzaminu państwowego; określenie celów i planu nauczania; rozszerzenie i uzupełnienie programów szkoleń oraz egzaminów dla kandydatów na kierowców (kat. B prawa jazdy) o tematykę związaną z kierowaniem samochodami ciężarowym o dmc do 3,5 t; wprowadzenie regulacji dotyczących nauczania instruktorów; wprowadzenie dodatkowych narzędzi nadzoru nad szkoleniem kierowców; uregulowanie egzaminów kwalifikacyjnych na instruktorów i egzaminatorów;

- do starostów o: podjęcie współpracy z policją i WORD przy kontrolach ośrodków szkolenia kierowców; skuteczniejszy nadzór nad ośrodkami szkolenia kierowców.

Źródło: prawodrogowe.pl