Koniec zrzucania winy na kierowcę. Nowy formularz ADR wskaże odpowiedzialnych

15.06.2026

Od 24 czerwca 2026 r. kontrole przewozu towarów niebezpiecznych mają być prowadzone według nowych formularzy i trzech kategorii ryzyka naruszeń. Zmiany są ważne nie tylko dla przewoźników, bo inspektorzy będą mogli wskazywać odpowiedzialność także nadawców, załadowców, pakujących, napełniających, odbiorców i innych uczestników łańcucha ADR.

Nowe procedury kontrolne w transporcie towarów niebezpiecznych. Przewodnik po Dyrektywie Delegowanej Komisji (UE) 2025/1801

Analiza dla uczestników łańcucha dostaw ADR

Wstęp i ramy czasowe wdrożenia przepisów

Bezpieczeństwo w obszarze przewozu towarów niebezpiecznych (ADR) stanowi wypadkową rzetelności wszystkich podmiotów realizujących proces logistyczny. Dyrektywa delegowana Komisji (UE) 2025/1801, przyjęta formalnie 23 czerwca 2025 roku i opublikowana w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej 13 października 2025 roku, wprowadza istotne uporządkowanie struktur kontrolnych na terenie Wspólnoty. Omawiany akt prawny zastępuje dotychczasowe załączniki I oraz II do dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/1999.

Państwa członkowskie zostały zobligowane do transpozycji i publikacji krajowych przepisów wykonawczych najpóźniej do 23 czerwca 2026 roku, a ich bezwzględne stosowanie rozpocznie się od 24 czerwca 2026 roku. Nowelizacja ta nie modyfikuje technicznych realiów samej umowy ADR, lecz dostosowuje kryteria kontroli drogowych do dynamicznego rozwoju technologii i standardów rynkowych oraz obowiązujących standardów międzynarodowych.

Nowy wykaz kontrolny i rozszerzona odpowiedzialność podmiotów

Głównym instrumentem prawnym podlegającym modyfikacji jest ujednolicony formularz, czyli wykaz kontrolny stosowany przez organy nadzorcze podczas weryfikacji pojazdów na drodze. Nowa struktura wykazu nakazuje bezpośrednie powiązanie stwierdzonych uchybień z konkretnymi sekcjami umowy ADR. Co kluczowe dla zarządzających logistyką, formularz ten w pełni odzwierciedla teraz zapisy rozdziału 1.4 załącznika A do ADR, które definiują obowiązki poszczególnych ogniw łańcucha transportowego.

Inspektorzy zyskali uprawnienie do precyzyjnego wskazywania w protokole podmiotów potencjalnie odpowiedzialnych za dane naruszenie. Identyfikacja ta obejmuje szeroki katalog uczestników przewozu:

• nadawców,
• przewoźników,
• odbiorców,
• załadowców,
• pakujących,
• napełniających,
• operatorów cystern,
• rozładowców.

Zapisy te mają fundamentalne znaczenie praktyczne. Dane pozyskane z kontroli drogowej będą służyły jako oficjalna podstawa do wszczynania wtórnych, stacjonarnych postępowań kontrolnych w miejscach prowadzonej działalności wyżej wymienionych podmiotów. Dodatkowo w wykazie na bieżąco odnotowuje się kategorię ryzyka uchybienia, co ma ułatwić jednolitą sprawozdawczość roczną przekazywaną przez państwa członkowskie do Komisji Europejskiej.

Segmentacja naruszeń. Trzy kategorie ryzyka

Nowy załącznik II definiuje przejrzystą, niewyczerpującą listę niezgodności, klasyfikując je według stopnia realnego zagrożenia. Inspektorzy zachowują prawo do podwyższenia lub obniżenia kategorii ryzyka na podstawie indywidualnych, specyficznych okoliczności towarzyszących przewozowi. Jeśli w obrębie jednej jednostki transportowej stwierdzonych zostanie wiele uchybień, do celów raportowych kwalifikuje się wyłącznie to o najwyższym poziomie dotkliwości.

I kategoria ryzyka. Zagrożenie wysokie

Dotyczy fundamentalnych naruszeń postanowień ADR, które generują krytyczne i bezpośrednie ryzyko utraty życia, poważnego uszczerbku na zdrowiu lub katastrofy ekologicznej. Ujawnienie takiego faktu podczas kontroli drogowej nakłada na organ nadzorczy obowiązek natychmiastowego wdrożenia środków naprawczych, co w warunkach drogowych skutkuje unieruchomieniem pojazdu.

Do tej kategorii przypisano m.in. transport towarów niedopuszczonych do przewozu, stwierdzone wycieki substancji niebezpiecznych, realizację transportu bez ważnego świadectwa dopuszczenia pojazdu lub bez wymaganych uprawnień, czyli zaświadczenia ADR kierowcy. Ponadto zalicza się tu brak kluczowej dokumentacji przewozowej, całkowity brak oznakowania zewnętrznego pojazdu tablicami lub nalepkami, rażące błędy w rozmieszczeniu i zabezpieczeniu ładunku, brak wyznaczenia doradcy DGSA w firmie oraz uchybienia w zakresie przepisów ochrony ADR 1.10.

II kategoria ryzyka. Zagrożenie średnie

Obejmuje naruszenia, które wywołują istotne ryzyko wystąpienia szkód środowiskowych lub obrażeń ciała, lecz nie stanowią bezpośredniego zagrożenia o charakterze krytycznym. Służby kontrolne wymagają usunięcia tych nieprawidłowości bezpośrednio na miejscu kontroli, jeśli jest to technicznie wykonalne, lub niezwłocznie po zakończeniu realizowanej operacji transportowej.

W tym katalogu znalazły się m.in. brak sprawnych gaśnic lub wyposażenia awaryjnego wymaganego przez ADR, brak instrukcji pisemnych, przekroczenie terminów badań okresowych cystern, opakowań czy pojazdów, transport w uszkodzonych opakowaniach, niewłaściwe zamknięcie armatury cystern, błędy w oznakowaniu sztuk przesyłki, nieprawidłowy nadzór nad zaparkowanym pojazdem oraz niedopełnienie obowiązków szkoleniowych wobec personelu naziemnego.

III kategoria ryzyka. Zagrożenie niskie

Stanowi grupę mniejszych uchybień o charakterze formalno-administracyjnym, wykazujących niski wpływ na poziom bezpieczeństwa operacji. Nie wymuszają one natychmiastowej interwencji naprawczej na drodze, pozwalając na wdrożenie działań korygujących w późniejszym okresie działalności przedsiębiorstwa.

Przykłady obejmują niezgodności wymiarowe liter, cyfr lub symboli na tablicach i nalepkach, błędne umiejscowienie oznakowania na jednostce transportowej, brak dokumentu tożsamości ze zdjęciem u członka załogi, brak fizycznego dokumentu zaświadczenia ADR przy sobie w przypadku posiadania dowodów potwierdzających uprawnienia kierowcy w rejestrach, drobne braki informacyjne w dokumentach przewozowych oraz opóźnienia w raportowaniu dokumentacji do właściwych urzędów.

Spójność z systemem oceny przewoźników i dobrą reputacją

Nowy podział naruszeń został ściśle skoordynowany z przepisami rozporządzenia Komisji (UE) 2016/403, oceniającego wpływ uchybień na utratę dobrej reputacji przewoźnika drogowego. Oznacza to, że poważne naruszenia procedur ADR przestają być wyłącznie kwestią pojedynczego mandatu karnego. Mogą one bezpośrednio rzutować na ocenę wiarygodności całego przedsiębiorstwa, zagrażając stabilności licencji transportowej w przypadku stwierdzenia ich powtarzalności lub braku nadzoru wewnętrznego.

Podsumowanie. Najważniejsze aspekty dla przedsiębiorców

• Kluczowy kalendarz: przepisy krajowe muszą zostać wdrożone przez państwa członkowskie do 23 czerwca 2026 roku, a ich obligatoryjne stosowanie rozpocznie się od 24 czerwca 2026 roku.

Stan na dzień 11 czerwca 2026 roku: Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 5 czerwca 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie formularza listy kontrolnej i formularza protokołu kontroli.

• Koniec anonimowości w łańcuchu dostaw: znowelizowany wykaz kontrolny na drodze wprost przypisuje naruszenie do konkretnej roli w procesie, np. nadawcy, załadowcy, napełniającego, pakującego lub przewoźnika. Oznacza to koniec automatycznego obarczania winą wyłącznie kierowcy.

• Przeniesienie kontroli do firm: wskazanie winnego uczestnika łańcucha w trakcie kontroli drogowej stanowi dla organów krajowych bezpośrednią podstawę do przeprowadzenia pełnej kontroli stacjonarnej w obiektach operacyjnych danej firmy.

• Zunifikowana ocena ryzyka: wprowadzenie trzech kategorii ryzyka, czyli wysokiego, średniego i niskiego, ma na celu zredukowanie przypadkowości i subiektywizmu ocen funkcjonariuszy w skali całej UE.

• Rygorystyczne konsekwencje I kategorii: naruszenia najwyższego stopnia, np. nieszczelność ładunku, brak dokumentu przewozowego, brak oznakowania pojazdu lub brak wyznaczonego doradcy DGSA, skutkują natychmiastowym wstrzymaniem transportu i unieruchomieniem pojazdu.

• Warunkowość jazdy w II kategorii: uchybienia średniego poziomu, np. niesprawne gaśnice, brak wyposażenia osobistego lub usterki zamknięć cystern, wymagają doprowadzenia do zgodności na miejscu lub niezwłocznie po dotarciu do celu podróży.

• Ewidencjonowanie drobnych błędów: naruszenia o niskim ryzyku, np. niewłaściwe wymiary oznakowania lub brak dokumentu tożsamości, nie blokują transportu na drodze, ale są rejestrowane i wymagają późniejszej korekty strukturalnej w firmie.

• Ryzyko utraty licencji: struktura klasyfikacji naruszeń odpowiada wymogom rozporządzenia 2016/403, przez co błędy w procedurach ADR mogą doprowadzić do wszczęcia procedury utraty dobrej reputacji przewoźnika.

Źródło: www.etransport.pl