Ustawa wygaszająca - kluczowe daty i obowiązki dla obywateli Ukrainy

24.02.2026

To będzie największa od 2022 roku zmiana zasad dotyczących pobytu obywateli Ukrainy w Polsce. Od 5 marca 2026 r. przestają obowiązywać kluczowe rozwiązania specustawy, a w ich miejsce wchodzą ostrzejsze regulacje. Choć legalny pobyt Ukraińców z PESEL UKR został przedłużony do 4 marca 2027 r., wiele osób musi do końca sierpnia 2026 r. zaktualizować dane, inaczej straci ochronę czasową. Zmienią się także zasady pracy na uproszczonych zasadach i prowadzenia jednoosobowej działalności przez obywateli Ukrainy.

Ustawa z 19 lutego 2025 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw wprowadziła szereg zmian dotyczących zasad legalnego pobytu, zatrudnienia, oświaty, prowadzenia działalności gospodarczej przez obywateli Ukrainy przebywających w Polsce. Ustawa wejdzie w życie 5 marca 2026 roku. Od tego dnia zaczną obowiązywać nowe, ostrzejsze zasady wygaszania dotychczasowych przywilejów. Przeczytaj także: Prezydent podpisał ustawę wygaszającą pomoc dla Ukraińców

Legalność pobytu do 4 marca 2027 roku

Najważniejszą informacją dla obywateli Ukrainy objętych ochroną czasową (posiadających PESEL ze statusem UKR) jest to, że legalność ich pobytu została przedłużona do 4 marca 2027 roku. Data ta wynika też z dyrektywy unijnej dotyczącej przedłużenia ochrony czasowej dla obywateli Ukrainy we wszystkich krajach strefy Schengen. Ustawa automatycznie przedłuża też ważność innych dokumentów obywateli Ukrainy: wiz krajowych, zezwoleń na pobyt czasowy, kart pobytu, polskich dokumentów tożsamości cudzoziemca, dokumentów „zgoda na pobyt tolerowany” oraz uprawnień wynikających z ruchu bezwizowego. Co to oznacza w praktyce?

- Obywatele Ukrainy, którzy posiadają numer PESEL ze statusem UKR, czyli są objęci ochroną czasową, mogą legalnie przebywać w Polsce do 4 marca 2027 roku. Oprócz tego ustawa przedłuża też ważność dokumentów innych obywateli Ukrainy. Załóżmy, że ktoś przyjechał na podstawie wizy w ubiegłym roku, czy dwa lata temu, albo nawet przed wybuchem wojny i posiadał ważną wizę lub kartę pobytu, to ważność tych dokumentów również zostaje przedłużona. Pobyt wszystkich obywateli Ukrainy pozostaje więc legalny do 4 marca 2027 roku pod warunkiem, że w momencie wejścia w życie tej ustawy pierwotnej, czyli specustawy ukraińskiej, oni byli w Polsce legalnie – wyjaśnia Zuzanna Nowak, starszy senior ds. prawa migracyjnego w kancelarii Sakowscy i Wspólnicy.

Warunkiem jest to, że w dniu wejścia w życie pierwotnej specustawy, czyli po 24 lutego 2022 r. ich pobyt w Polsce był legalny.

Aktualizacja danych w urzędzie do 31 sierpnia 2026 r.

Ustawa wprowadza zmiany w zakresie warunków uzyskania i zachowania ochrony czasowej po 4 marca 2026 r. Aby uzyskać numer PESEL ze statusem UKR, konieczne będzie złożenie wniosku o nadanie numeru PESEL w ciągu 30 dni od wjazdu do Polski. Brak takiej rejestracji może skutkować utratą statusu ochrony czasowej.

Nowe przepisy wprowadzają obowiązek aktualizacji danych dla osób, które otrzymały PESEL UKR bez przedstawienia dokumentu tożsamości ze zdjęciem. I tu, dla nich pojawia się kolejny ważny termin. Muszą zaktualizować swoje dane do 31 sierpnia 2026 r. Brak aktualizacji danych (o ile taka osoba nie ma innej podstawy pobytowej) skutkować będzie utratą ochrony czasowej od 1 września 2026 roku, w konsekwencji utratą prawa pobytu.

- Dotyczy to głównie osób z pierwszej fali uchodźców z 2022 r. które przy uzyskiwaniu PESEL UKR przedkładały zamiast paszportu jakikolwiek inny dokument jaki udało im się zabrać ze sobą. W wielu przypadkach były to na przykład akty urodzenia. Jeżeli dokumenty te nie posiadały fotografii i w taki sposób został nadany ten numer PESEL, to muszą teraz swoje dane zaktualizować. Muszą stawić się w urzędzie gminy, urzędzie miasta lub w dzielnicy z aktualnym dokumentem, który posiada zdjęcie – wyjaśnia Zuzanna Nowak.

Praca obywateli Ukrainy – kluczowe daty

Ustawa wygaszająca wprowadza też zmianę dotyczą możliwości zatrudniania cudzoziemców na uproszczonych zasadach, tj. na podstawie powiadomienia składanego do powiatowych urzędów pracy o powierzeniu wykonywania pracy obywatelowi Ukrainy. Obywatele Ukrainy objęci ochroną czasową (posiadający PESEL ze statusem UKR), nadal będą mogli pracować na podstawie powiadomień o powierzeniu wykonywania pracy obywatelowi Ukrainy.

- Osoby objęte ochroną czasową będą mogły wykonywać nadal pracę na uproszczonych zasadach, dopóki te przepisy nie zostaną po prostu uchylone – mówi Zuzanna Nowak.

Po 4 marca 2026 r. zmieni się natomiast sytuacja pracowników bez statusu PESEL UKR przebywających legalnie w Polsce. Będą mogli wykonywać pracę na dotychczasowych zasadach, ale do dnia 4 marca 2029 r. Ustawa przewiduje bowiem 3-letni okres przejściowy, w którym obywatele Ukrainy legalnie przebywający w Polsce mogą podejmować i kontynuować wykonywanie pracy na podstawie powiadomienia.

- Po upływie tego czasu, obywatele Ukrainy nieobjęci ochroną czasową będą musieli posiadać inny tytuł uprawniający do wykonywania pracy, czyli albo zezwolenie na pobyt czasowy z prawem do wykonywania pracy, albo pracodawca będzie dla nich musiał uzyskać oświadczenie o powierzeniu pracy – wyjaśnia Zuzanna Nowak.

Przypomina też, że ustawa wprowadza karę grzywny za niedopełnienie obowiązku złożenia powiadomienia, w wysokości od 1000 zł do 3000 zł. Same przepisy dotyczące powiadomień mają zostać przeniesione z tzw. specustawy ukraińskiej do ustawy o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium RP, a obowiązek powiadomienia może objąć także osoby dotychczas zwolnione z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę na podstawie innych przepisów.

Od 5 marca 2026 r. - ważna zmiana dla jednoosobowej firmy

Przepisy specustawy pozwalały obywatelom Ukrainy na zakładanie i prowadzenie jednoosobową działalność gospodarczą na takich samych zasadach jak to mogą robić obywatele Polski (inni cudzoziemcy spoza UE takiej możliwości nie mają). Nowe przepisy wprowadzają istotne zmiany.

- Jeżeli taka działalność została założona i prowadzona przed 5 marca 2026 r. , to oczywiście oni mogą kontynuować prowadzenie tej działalności gospodarczej. Nie muszą jej zamykać, zawieszać. Natomiast już po 5 marca tego roku obywatele Ukrainy, którzy nie są objęci ochroną czasową, czyli nie mają PESEL-u ze statusem UK, nie będą mogli rozpocząć nowej jednoosobowej działalności gospodarczej. Chyba, że mają inną podstawę pobytową, która do tego uprawnia , m.in. zezwolenie na pobyt stały, zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE, Niebieska Karta UE czy kilka rodzajów zezwoleń na pobyt czasowy - wyjaśnia Zuzanna Nowak.

Nastąpi powrót do zasad ogólnych wynikających z ustawy o zasadach uczestnictwa przedsiębiorców zagranicznych i innych osób zagranicznych w obrocie gospodarczym na terytorium RP.

Wygaszanie zamian w edukacji do 31 sierpnia 2026

Ustawa wygaszająca wprowadza też znaczne zmiany w oświacie. Reguluje kwestię egzaminów ósmoklasistów w roku szkolnym 2025/2026, utrzymując w mocy dotychczasowe przepisy w celu umożliwienia ukończenia uczniom szkół podstawowych szkoły na dotychczasowych zasadach po 4 czerwca 2026 r.

Ustawa utrzymuje więc do zakończenia trwającego roku szkolnego 2025/2026:

• podstawę prawną do zapewnienia uczniom bezpłatnego transportu,
• pomoc materialną dla uczniów,
• wyłączenie możliwości zezwolenia na spełnienie przez dziecko obowiązku szkolnego poza placówką,
• nauczanie w oddziale przygotowawczym, ‒ dodatkowe lekcje języka polskiego,
• możliwość przydzielenia nauczycielowi, za jego zgodą, godzin ponadwymiarowych w wymiarze wyższym niż określony w art. 35 ust. 1 ustawy Karta Nauczyciela,
• brak wymogu potwierdzenia znajomości języka polskiego dokumentem (zgodnie z art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych), w sytuacji zatrudnienia na stanowisku pomocy nauczyciela osoby nieposiadającej obywatelstwa polskiego (wystarczy, że osoba zatrudniona na tym stanowisku posiada znajomość języka polskiego w mowie i piśmie w stopniu umożliwiającym pomoc uczniowi, który nie zna języka polskiego albo który zna go na poziomie niewystarczającym do korzystania z nauki,
• zniesienie zawieszenia uprawnienia do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego w sytuacji podjęcia przez uprawnionego pracy w jednostkach, o których mowa w art. 1 ustawy Karta Nauczyciela, na stanowisku: pomocy nauczyciela, nauczyciela języka polskiego lub nauczyciela prowadzącego dodatkową naukę języka polskiego, nauczyciela innego niż wymieniony powyżej, jeżeli w dniu nawiązania z nauczycielem stosunku pracy do szkoły uczęszcza co najmniej jeden uczeń będący obywatelem Ukrainy, w przypadku gdy przybył na terytorium Polski z Ukrainy od dnia 24 lutego 2022 r. w związku z działaniami wojennymi.

źródło: www.prawo.pl